قالب وب سایت
بانک اطلاعات مهندسی مواد و متالورژی
رشته مهندسی مواد و متالورژی ، پایه همه مهندسی ها . 
مدیر وب سایت
نظر سنجی
نظر شما راجع به وبلاگ چیست؟






لینک های مفید
مروری بر انواع کانی های مس

بیش از 200 نوع كانی مس تا به حال شناخته شده است ولی كانیهای كه اهمیت تجاری دارند بیش از 17 مورد نمی باشند. ازمهمترین این كانیها می‌توان مس فلزی (Cu)، كالكوپیریت(CuFeS2) ،بورنیت (CuFeS4)، كالكوسیت ((Cu2S، كوولیتCu(OH)2، مالاكیت Cu(OH)2 و آزوریت 2CuCO3,Cu(OH)2 را نام برد. كالكوپیریت مهمترین و فراوانترین كانی مس محسوب می‌شود.

مس یك عنصر كالكوفیل تیپیك است و از این روكانی های سولفیدی و بیشتر كالكوپیریت ، بورنیت، كالكوسیت كه اغلب همراه پیریت، گالن یا اسفالریت می باشند را تشكیل می دهد.

كانیهای ثانویه در كان تنهای (Ore body) سولفیدی، نزدیك سطح زمین، در دو منطقه تشكیل می شوند. در زون اكسیدی، آب حاوی اكسیژن، اكسیدهای مس، نیمه نمكها (نیمه كربناتها و نیمه سولفاتها) و سیلیكاتها را تشكیل می دهد. در منطقه سمنتاسیون عمیق تر، محلولهای حاوی مس بدست آمده از این نمكها به سولفیدهای ثانویه مس (كالكوسیت و كوولیت) منتقل نمود.

سایر عناصر فلزی كه در كانه های مس وجود دارند عبارتند از: آهن، سرب، روی، آنتیموان، آرسنیك و فلزات نادر شامل: سلنیوم، تلوریوم، بیسموت، نقره و طلا می باشد. برخی اوقات در كانه های مركب، تغلیظ رخ می دهد. بعنوان مثال، كانه های بدست آمده از سادبوری در انتاریوی كانادا دارای نیكل و مس مساوی و مقدار قابل توجهی فلزات گروه پلاتین می باشند. كانه های مس زئیر و زامبیا، منبع خوبی جهت كبالت هستند. بسیاری از كانسارهای پورفیری آمریكا حاوی مولیبدن و تنها منبع رنیوم می باشند.

هیدرو اكسیدها : مالاكیت ، آزوریت ، بورنیت .
سولفیدها : كالكوپیریت CuFeS2 ، كوولیت CuS ، كالكوسیت Cu2S .
اكسیدها : تنوریت CuO ، كوپریت Cu2O.
کلرید : اتاکامیت CuCl2 .
سیلیکات : بروشانتیت CuSO4 .

كانیهای مس معمولاً به سه دسته كلی تقسیم می‌شوند:

1-كانیهای كه در اثر پدیده ماگمایی در عمق زیاد بوجود می‌آیند. از این جمله می‌توان از كانیهای كالكوپیریت، بورنیت و انارژیت نام برد.
2-كانیهای اكسیده و كربناته و سولفاته و كلراته مس كه دلایل تشكیل آن بیشترین عمل فرسایش و هوازدگی است. از این دسته می‌توان از كانیهای كوپریت، مالاكیت، آتاكامیت، بروكانتیت، آرزوریت و ... نام برد.
سولفیدهای مس از جمله كالكوسیت و كولیت كه در زون غنی سازی شده پیدا می‌شوند و در صد عیار مناسبی از مس دارند به این ترتیب می‌توان از تقسیم بندی كه همیشه برای تركیبات مس بكار می‌رود استفاده كرد.
3-عنصر مس، اكسیدها، سولفیدها، كانیهای خاكستری یا كمبود مس، سولفات‌ها، كربنات‌ها، سیلیكات‌ها و كلرورها، كانیهای مهم مس و خواص آن به طور خلاصه در جدول 1 نشان داده شده است.


جدول 1 : كانی‌های مهم مس و خواص آن






ادامه جدول1



(1)

•مس فلزی Cu :
مس فلزی با 92% مس و وزن مخصوص 5/8 – 8/9 و سختی 5/2 تا 3 می‌باشد.

•تنوریت Tenorite

تنوریت با فرمول CuO نشان داده می شود و وزن مخصوص آن 5/6 بوده و حاوی 89/89 % مس می باشد . تنوریت نسبت به كوپریت نادرتر است و در سیستم منوكلینیك و در رده پریسماتیك متبلور می‌شود. بلورها، شكل شش گوش و سیاه رنگ دارند و ورقه‌های بسیار نازك آن نیمه شفاف و قهوه‌ای رنگ می‌باشد. ضریب انكسار این جسم بالا است و در منطقه اكسیداكسیون تشكیل می‌شود. تنوریت از تجزیه سولفیدهای مس گاهی به مقدار قابل استخراج تشكیل می‌شود و به ندرت از منشاء اگزالاسیون آتشفشانی پیدا شده است.

•كوپریت Cuprite

کوپریت از کلمه لاتین کوپروم Cuprom به معنی مس گرفته شده است و با فرمول Cu2O نمایش داده می شود . نام دیگر کوپریت ، مس سرخ اکسیده است .

ترکیب شیمیایی این کانی حاوی 8/88% مس است و دارای ناخالصی هایی از Fe2O3 , SO2 , H2O می باشد . این کانی در سیستم کوبیک رده هگزاكیزكتاهدرال متبلور می شود و به رنگ سرخ تا خاکستری سربی است . بلورهای آن اكثرا دارای فرم {111} یا {110} و گاهی {100} می‌باشد. رخ مشخص آن در جهت {111} و دارای شكستگی صدفی و حالت ترد می‌باشد. سطح تجزیه نشده بلور و سطح شكست آن دارای جلای الماسی است بلور كوپریت نیمه شفاف تا كدر و به رنگ سرخ تا سرخ مایل به سیاه و نمونه‌های توده‌ای آن قهوه‌ای سرخ تا خاكستری سرخ تیره است. كوپریت در منطقه كلاه آهنین توده‌های معدنی مس گسترش زیاد دارد. كوپریت در قسمتهای زیرین منطقه اكسیداسیون كانسارها و به ویژه در محل‌هایی كه منطقه سمنتاسیون در معرض هوازدگی قرار می‌گیرد تشكیل می‌شود.
این کانی دارای جلای الماسی یا نیمه فلزی ، سختی 4- 5/3 ، شکننده و با چگالی 15/6 – 85/5 می باشد . کوپریت به وسیله فوتک روی زغال ، ابتدا سیاه می شود و سپس می گدازد و گویچه ای از مس در شعله احیا کننده را تشکیل می دهد . این کانی به آسانی در اسید HNO3 حل می شود و رنگ محلول را سبز می کند. اگر به این محلول آمونیاک زیاد بیافزائیم ، به رنگ کبود در می آید .
کوپریت در جریان فرآیند های اکسایش کانی های کالکوسیت، در منطقه سمانتاسیون (در زیر سطح آب های زیر زمینی) تشکیل می شود .


(1)

کوپریت همراه با مس طبیعی در برخی از سنگ های رسوبی که حاوی بقایای گیاهی هستند ، دیده می شوند.
کوپریت در این حالت بر اثر احیای سولفات مس ، به وسیله ماده آلی ، در حضور مقدار اندکی اکسیژن به وجود می آیند .


(2)

•كوولیت & Covelline Covellite :

کوولیت با فرمول CuS نمایش داده می شود و در سیستم تری گونال (سیستم دی‌هگزاگونال بی‌پیرامیدال) متبلور می شود و به صورت بلورهای هگزاگونال و زرد - قهوه ای رنگ دیده می شود و گوگرد درآن به عنوان محصول فرعی است . شكل بلورها اغلب پهن و به فرم {1010} و {0001} می‌باشد. بلورهای آن دارای رخ كامل در جهت سطح قاعده هستند.

این کانی به رنگ آبی روشن تا تیره است و دارای سختی 2- 5/1 ، شکننده ، چگالی 68/4 و در ترکیب شیمیایی این کانی 5/66% مس وجود دارد. بلورهای تجزیه نشده آن جلای چرب دارند. این كانی خاصیت پراكندگی نوری قوی دارد و به آسانی ذوب می‌شود. ورقه‌های نازك این كانی نیم شفاف است كه در مقابل هوا به رنگ آبی سیاه در می‌آید. كوولیت فراوانترین كانی منطقه اكسیداسیون و به ویژه منطقه سمنتاسیون است و به ندرت از منشاء آبهای فروروتشكیل می‌شود.

•كالكوسیت Chalcocite :

کالکوسیت با فرمول Cu2S در سیستم ارتورومبیك و رده بی‌پیرامیدال متبلور می‌شود . بلورهای پهن و منشوری دارد و فرم‌های اصلی آن عبارتند از {110} و {010} و {001} و گاه منشورهای {023} تشكیل می‌شود. ماكل این بلورها معمولاً در جهت {110} و ماكل صلیبی در جهت {112} نیز تشكیل می‌‌گردد. در ترکیب شیمیایی این کانی 9/79% مس وجود دارد و گوگرد درآن به عنوان محصول فرعی می باشد .

این کانی به رنگ خاکستری متمایل به سیاه تا سیاه است و دارای سختی 3- 5/2، چگالی 8/5 – 5/5، شكستگی صدفی است و رنگ آن خاكستری تیره و در سطح شكست جلای فلزی دارد كه فوراً رنگ تیره و جلای مات پیدا می‌كند. خط اثر آن جلای فلزی دارد و غالباً حاوی مقداری آهن و نقره به شكل ناخالصی است. كالكوسیت به صورت كانی اولیه از منشاء گرمابی تشكیل می‌شود.

•کالکو پیریت Chalcopyrite

كالكوپیریت مهمترین و فراوانترین كانی اولیه کانسنگ مس با فرمول CuFeS2 محسوب می‌شود که در حضور اکسیژن، آب و در محیط های پوسته ای کم عمق جایی که اکسید می شود، ناپایدار است. مقدار مس آن 6/34% وزن مخصوص 12/4 و سختی 5/3 الی 4 می‌باشد. این كانی در سیستم تتراگونال و رده اسكانوهدرال متبلور می‌شود و شكل بی‌اسفنوئید { 111 } آن شبیه چهار وجهی منظم است. شبكه تبلور كالكوپیریت مشابه اسفالریت است كه در آن شبكه مكعبی به نوع تتراگونال تغییر یافته است. بلورهای كالكوپیریت غالباً از شكل افتاده هستند و معمولاً از فرم بی‌اسفنوئدر تشكیل می‌شوند. همراه فرم { 111 } كه غالباً سطوح مات یا مخطط دارد، فرمهای دیگری مانند بی‌اسفنوئدرمنفی{ 111} با سطوح صاف،
دو هرمی‌های { 201 } و { 101 } فرم قاعده {001 } و فرم منشوری { 110 } نیز دیده می‌شود. علاوه بر آن فرم‌های بی‌اسفنوئدر و دو هرمی تیزو شیبدار و به ندرت اسكالنوئدرنیز در این بلورها ظاهر می‌گردد. كالكوپیریت فاقد رخ مشخص بوده و دارای شكست صدفی است. سختی آن حدود 4 است این كانی به رنگ زرد برنجی و مایل به سبز و در نمونه‌هایی كه سطح خارجی آن‌ها اكسید شده است، به رنگ زرد طلایی و غالباً به رنگ‌های متغیر سطحی تا حد سیاه رنگ است. خط اثر آن سیاه مایل به سبز بوده وگوگرد درآن به عنوان محصول فرعی می باشد .کالکوپیریت دارای سختی 4- 5/3، جلای فلزی، تیره و با چگالی 40/4 – 35/4 می باشد. کربنات های مس از کنتاکت سنگ میزبان غنی از سیلیس با سنگ آهک یا سیلیکات و اکسیدها به وجود می آیند. كالكوپیریت منشاء لیكوئیدماگماتیك و گرمابی و دگرسانی مجاورتی و به مقدار كم منشاء پگماتیتی دارد.

•مالاکیت ( Malachite) :

مالاکیت با فرمول Cu2CO3 (OH)2 در سیستم مونوکلینیک رده پریسماتیك متبلور می شود و در ترکیب شیمیایی آن 5/57% مس وجود دارد. بلورهای آن منشوری و سوزنی و به فرم {110} و ماكل بلورها در جهت {100} است. مالاكیت غالباً بصورت رشته‌های شعاعی، متراكم، قلوه‌ای، دانه انگوری، گرهك مانند تا استالاگتیتی تشكیل می‌شود. بلور مالاكیت در جهت {001} دارای رخ خوب و در سایر جهات شكستگی صدفی دارد. خط اثر آن سبز روشن است و در سطح شكست جلای ابریشمی تا مات دارد. حالت نیمه شفاف دارد و پلئوكروئیسم آن شدید و خاصیت نورانی آن منفی است. این کانی به رنگ سبز روشن تا تیره یا سبز متمایل به سیاه است و دارای سختی 4- 5/3 ، نیمه شفاف تا اپک و با چگالی 05/4 – 4 می باشد .مالاكیت مهمترین كانی منطقه اكسیداسیون است.

•آزوریت (Azurite) :

آزوریت با فرمول Cu3 (CO3)2 (OH)2 نشان داده می شود و در سیستم مونوکلینیک و رده پرسیماتیك متبلور می شود بلورهای آن درشت و بعضی از انواع آن به شكل منشور كوتاه و گاهی توده‌های كروی مجتمع شده‌اند. مهمترین فرم‌های بلوری آن عبارتند از: {110} و { 221} و {001} و {023 } . بلور آرزویت در جهت {100} و شكستگی آن صدفی است. آزوریت به رنگ آبی روشن تا تیره، نیمه شفاف تا اپک، سختی 4- 5/3، شکننده و ترد، چگالی 78/3 و دارای جلای شیشه‌ای می باشد. 55% مس در تركیب این كانی وجود دارد و پایداری آن كمتر از مالاكیت است. آرزویت پلئوكروئیسم ضعیف دارد و در مقابل هوا مانند مالاكیت واكنش نشان می‌دهد. آرزویت همراه با مالاكیت از فراوانتریی كانی‌های حاصل از تغییر تركیبات اولیه مس در منطقه اكسیداكسیون است.

• بورنیت (Bornite) :

بورنیت با فرمول Cu5FeS4 است که بورنیت با فرمول Cu5FeS4 نشان داده می شود . این کانی در سیستم مكعبی و در رده هگزا كیز اكتاهدرال متبلور شده و وزن مخصوص آن 5 گرم بر سانتی مترمکعب است . بورنیت به رنگ قرمز روشن (در سطح صاف) با سطوح زبر و گاهی واجد فرم‌های { 111 } و { 110 } دیده شده و ماكل این بلورها درجهت{ 111 } تشكیل می‌شود . بلور بورنیت دارای رخ نامشخص در جهت سطوح مكعبی و واجد شكستگی صدفی است. خط اثر آن خاكستری تا سیاه است.
در ترکیب شیمیایی بورنیت 55-63% مس وجود دارد و گوگرد درآن به عنوان محصول فرعی می باشد . بورنیت اكثراً به حالت توده‌ای با دانه‌های درشت و یا فلس مانند دیده می‌شود و به ندرت منشاء ماگماتیك و اكثرا از منشاء پنوماتولیتی مجاورتی تشكیل می‌شود ولی فقط منشاء گرمابی یا رسوبی آن قابل استخراج است.

•انارژیت :

انارژیت با فرمول Cu3AsS4 و وزن مخصوص 4/4 یكی از مهمترین كانیهای گروه نمك‌های مختلط است که در ترکیب شیمیایی آن 4/48 % مس وجود دارد . این کانی در سیستم ارتورومبیك و رده بی‌پیرامیدال متبلور می‌شود. بلورها در جهت Z طویل شدگی نشان می‌دهند و فرم‌های مهم آن عبارتند از: {110}و {001} و {100} و {010} و {011} بلور انارژیت در جهت {110} رخ كامل دارد. این كانی ترد بوده و دارای جلای فلزی و خط اثر خاكستری مایل به سیاه است. انارژیت در كانسارهای گرمابی كم آهن مس و در كانسارهای گرمابی آهن دار تشكیل می‌شود.

•كوبانیت CuFe2S3 :

کوبانیت با فرمول CuFe2S3 ، وزن مخصوص 1/4 و 23% مس در سیستم ارتورومبیك و رده بی‌پیرامیدال متبلور می‌شود. شكل آن اغلب ورقه‌ای و نازك است. خاصیت مغناطیسی شدید دارد و رنگ برنجی فلزی دارا می‌باشد. بلورهای نادر آن در جهت Z طویل شدگی نشان می‌دهند و سطوح آن اغلب مخطط است. كوبانیت در كانسارهای گرمابی حرارت بالا تشكیل و معرف حرارتهای 250 تا 300 درجه است. كوبانیت از منشاء دگرگونی نیز ایجاد می‌شود.

•تنانتیت :

تنانتیت با فرمول Cu2S,As2S3یک نمونه از نمك مختلط مس است كه در سیستم مكعبی هگزاكیزتترائدرال متبلور می‌شود. خواص این كانی بسیار به تتراهدریت شبیه است و در میزان جایگزینی عناصر در شبكه تفاوت دارند.

• تتراهدریت :

تتراهدریت با فرمول 3Cu2S,Sb2S3 و وزن مخصوص 4/5 – 97/4 و در سیستم مكعبی هگزاكیزتترائدرال متبلور شده و اكثراً شكل تترائدری دارد و به همین دلیل به آن تتراهدریت می‌گویند.
سطوح فرم تترائدر ، در حالت تجزیه نشده جلای فلزی دارد. همراه این سطوح فرم‌های {110} و {112} و {111} و {100} و {130} تشكیل می‌شود این كانی شكستگی صدفی دارد و دارای جلای چرب، حالت ترد و رنگ خاكستری فلزی دارد و 3/52 % مس دارد . تتراهدریت از نظر داشتن نقره بسیار با ارزش است و بجز مرحله اولیه ماگماتیك تقریباً در تمام تیپ‌های كانساری یافت می‌شود.

• كالكانتیت :

این كانی با فرمول CuSO4 ,Cu(OH)2در سیستم تری كلینیك متبلور شده و 8/31% مس دارد. كالكانتیت در طبیعت بصورت ریزدانه، رشته‌ای، پوسته مانند و گاه به شكل توده‌های متخلخل تشكیل می‌شود. در سطوح مختلف دارای رخ نامشخص و شكستگی صدفی است. رنگ آن آبی با جلای شیشه‌ای و حالت نیمه شفاف دارد.

• بروكانتیت :

بروكانتیت سولفات قلیائی مس با فرمول CuSO4 ,3Cu(OH)2است كه از تجزیه كانی‌های دیگر در مناطق خشك تشكیل می‌شود. سیستم تبلور آن منوكلینیك و رده ان پریسماتیك است. منشورهای كوتاه آن در بخش خارجی سنگ تشكیل می‌شود و فرم‌های اصلی بلوری آن {110} و {101} است و غالباً به شكل توده‌ای، رشته‌ای و دانه‌ای است.

• آتاكامیت :

آتاكامیت با فرمول CuCl2 ,3Cu(OH)2 در سیستم ارتورومبیك و رده بی‌پیرامیدال متبلور شده و حاوی 60% مس است . فرم‌های اصلی آن {110} یا {011} بوده و به اشكال ساقه‌ای، شعاعی، دانه‌ای و توده‌ای متخلخل می‌شود. رخ كامل آن در جهت {010} بوده و در سایر جهات شكستگی صدفی دارد. رنگ ان سبز چمنی تا تیره و خط اثر آن سبز روشن است. آتاكامیت جلای شیشه‌ای و حالت شفاف دارد و دارای خاصیت پلئوكروئیسم است.

• كریزوكول:

این سیلیكات آبدار مس با فرمول CuSiO3,nH2O بسیار فراوان است و 36% مس دارد. به حالت بی‌شكل تا ریز بلور و گاهی اسفرولیتی دیده می‌شود. ضمنا توده‌های دانه انگوری تا قلوه‌ای و پوسته‌ای آن نیز تشكیل می‌شود. از نظر ظاهری شبیه اوپال و معمولاً نرم‌تر از آن است. جلای چرب و حالت كدر دارد و رنگ آن سبز زمردی با خط اثر سفید مایل به سبز است. این كانی به سختی ذوب می‌شود و در اسید كلریدریك با آزاد كردن سیلیس گرد مانند حل می‌شود. كریزوكول در منطقه تجزیه‌ای توده‌های معدنی مس به مقدار زیاد تشكیل می‌شود.




طبقه بندی: فلزات غیر آهنی،
برچسب ها: مروری بر انواع کانی های مس، کانی های مس، سنگ معدنی مس، مس، فلز مس، استخراج مس،
دنبالک ها: بانک اطلاعات مهندسی مواد و متالورژی،
[ دوشنبه 23 شهریور 1394 ] [ 10:19 ق.ظ ] [ امید اشکانی ]
.: Web Site Theme by Engineer Omid Ashkani :.

درباره وب سایت


با سلام.

به وب سایت بانک اطلاعات مهندسی مواد و متالورژی خوش آمدید. در این وب سایت سعی داریم تا بهترین مطالب را برای شما قرار دهم.

شما در این وب سایت می توانید از به روز ترین اخبار مهندسی متالورژی آگاه شوید ، بهترین و کامل ترین جزوات درسی را دانلود نمایید ، آن هم به طور کاملا رایگان ، کتب درسی مهندسی مواد را دانلود کنید و بسیاری امکانات دیگر بهره مند شوید.

امیدوارم مطالب جمع آوری شده مفید واقع شود.

در نهایت لازم می دانیم ، ذکر کنیم ، مطالب این وب سایت کاملا تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران است .

استفاده از مطالب این وب سایت تنها با ذکر منبع و نام نویسنده مجاز است.

با تشکر

مدیر وب سایت : امید اشکانی

آدرس های زیر را به خاطر بسپارید .

www.material-engineering.ir

www.mohitezist2009.ir

آرشیو مطالب
موضوعات
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :

  • آریس مت
  • میهن بلاگ
  • بک لینک
  • از قدیم تا کنون
  • محصولات ویژه